İstanbul’un Beyoğlu ilçesi Firuzağa Mahallesi’nde, Yeni Çarşı Caddesi üzerinde yer alan Strongilo Apartmanı, bölgenin 20. yüzyıl başında şekillenen kâgir apartman dokusunun günümüze ulaşan örneklerinden biridir. Galatasaray, Cihangir ve Tophane arasında gelişen tarihsel kent dokusu içerisinde konumlanan yapının kesin inşa tarihi ve mimarı bilinmemektedir. Bununla birlikte 1914 tarihli Alman Mavileri ve 1927 tarihli Pervititch Haritası gibi erken tarihli kaynaklarda izlenebilmesi, yapının 20. yüzyılın ilk çeyreğindeki varlığını belgelemektedir.

Bitişik nizamda inşa edilen yapı, günümüzde bodrum, zemin, dört normal kat ve çatı katından oluşmakta; konut ve ticaret işlevlerini bir arada sürdürmektedir. Yeni Çarşı Caddesi’ne yönelen ana cephenin kurgusu; çıkmalar, balkonlar, kat silmeleri, profilli pencere söveleri ve alınlıklar, konsollar ve demir korkuluklar gibi mimari elemanlarla biçimlenmektedir. Farklı katlarda değişen açıklık düzenleri ve bezeme yoğunluğu ile günümüze ulaşan özgün ahşap giyotin doğramalar, yapının dönem karakterinin okunmasını sağlayan başlıca unsurlardır. 

Strongilo Apartmanı’nın bugünkü mimari kurgusu, yaklaşık yüz yıllık kullanım süreci içerisinde gerçekleşen değişim ve müdahalelerin izlerini bir arada taşımaktadır. Farklı dönemlerde gerçekleştirilen kat ilaveleri, mekânsal düzenlemeler ve değişen kullanım biçimleri, yapıyı tek bir döneme ait mimari bütünlükten çok, zaman içerisinde dönüşerek bugünkü biçimine ulaşmış çok katmanlı bir yapı haline getirmiştir. Bu nedenle proje sürecinde mevcut durumun belgelenmesinin yanı sıra, yapının tarihsel gelişiminin ve farklı dönemlerine ait mimari özelliklerin ortaya çıkarılması çalışmanın temel konularından biri olarak ele alınmıştır.

Restitüsyon araştırmaları; yapının kendisinde korunmuş mimari öğeler ve fiziksel izlerle birlikte tarihsel haritalar, tahrir kayıtları, dönem hava fotoğrafları, kat mülkiyeti belgeleri ile devlet ve belediye arşivlerinden ulaşılan kaynakların karşılaştırmalı değerlendirilmesine dayanmaktadır. Farklı nitelikteki bu veriler birlikte ele alınarak yapının zaman içerisindeki değişimi, özgün nitelikleri ve sonraki dönemlerde oluşan müdahaleleri ayrıştırılmaya çalışılmış; restitüsyon kararları yapıdan ve arşivlerden elde edilen verilerin birlikte okunmasıyla geliştirilmiştir.

Araştırmanın ilk aşamasında yapının tarihsel gelişimi iki dönem üzerinden değerlendirilirken, Koruma Kurulu sürecinde gerçekleştirilen kısmi sıva raspaları ve arşiv belgelerinin yeniden incelenmesi yeni bulguların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda yapının gelişim süreci yeniden değerlendirilmiş ve restitüsyon çalışması üç ayrı tarihsel dönem üzerinden ele alınmıştır. Böylece yapının 20. yüzyılın ilk çeyreğindeki erken döneminden başlayarak, sonraki yıllarda gerçekleştirilen kat ilaveleri ve mekânsal değişikliklerle günümüzdeki biçimine ulaşan dönüşüm süreci dönemler üzerinden okunabilir hale getirilmiştir. 

Hazırlanan üç dönem restitüsyon projesi, Strongilo Apartmanı’nı belirli bir tarihsel ana indirgemek yerine, yapının farklı dönemlerde geçirdiği değişimleri ve bu değişimlerin birbirleriyle kurduğu ilişkiyi ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yapının günümüze ulaşan özgün öğeleri, sonraki dönem müdahaleleri ve tarihsel belgelerden elde edilen veriler birlikte değerlendirilerek mimari gelişimin sürekliliği belgelenmiştir. Bu yaklaşım, Strongilo Apartmanı’nın yalnızca özgün durumunun araştırılmasını değil, zaman içerisinde oluşan mimari katmanlarının ve dönüşümünün de yapının tarihsel kimliğinin bir parçası olarak okunmasını esas almaktadır.